صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )

مقدمه 120

الشواهد الربوبية في المناهج السلوكية ( مقدمه فارسى وحواشي سبزوارى )

دورهء اين دانشمندان دورهء نضج فلسفهء ملا صدراست ميرزا محمد الماسى بيش‌از ساير معاصرين خود به فلسفهء ملا صدرا توجه داشته است . برخى از كتب وى را تدريس مينموده است . ملا اسمعيل خواجوئى نيز از كسانيست كه از فلسفهء آخوند متأثر شده و برخى از كتب أو مانند شرح هدايه را تدريس مينموده است . پيدايش اين دانشمندان و تمايل آنان بافكار ملا صدرا زمينه را از براي ظهور آقا محمد بيد آبادى و آخوند نوري فراهم نموده تا آنكه بتدريج طالبان علوم عقلي متمحّض در أفكار ملا صدرا شدند به نحوى كه از براي طالب فلسفه و معارف ، كتب ملا صدرا را كافى از براي درك حقايق دانسته بلكه فلسفهء أو را رسما بر أفكار و آراء شيخ رئيس و شيخ اشراق و ديگران ترجيح دادند . * * * آقا محمد بيدآبادى م ، 1197 يا 1198 . بزرگترين شاگرد حوزهء تدريس ملا عبد اللّه حكيم م ، 1162 ه ق و ملا اسماعيل و الماسى م ، 1159 است . ملا محراب م ، 1217 و ميرزا ابو القاسم مدرس خاتون‌آبادى م ، 1202 نيز از تلاميذ فاضل و بارع حوزهء تدريس آقا محمد بيدآبادى هستند .

--> - داماد و مير فندرسكى تا اين عصر ميزان أفكار و مقام و مرتبهء علمى اين بزرگان را واضح و معلوم نموده‌ايم . ملا حمزهء گيلانى داراى تأليفاتى نيز بوده است كه ما اطلاع كافى از كميت و كيفيات آثار أو نداريم . نگارنده از ملا حمزه حواشي غيرمطبوع بر شفا ديده‌ام اين حواشي بر شفاى چاپ طهران نسخهء ملكى أستاذ أعظم آقاى حاج ميرزا ابو الحسن قزوينى ادام اللّه حراسته با خطى زيبا نوشته شده است حقير در نظر دارد كتابى در آثار دانشمندان حوزهء علمى اصفهان از زمان مير داماد تا اواخر قاجاريه تأليف نمايد .